Het elfde schijfje

Er was eens, lang geleden, een dorpje in ‘Achteraf’, waar de elf families ruil gebruikten voor al hun transacties. Elke marktdag liepen mensen rond met kippen, eieren, ham en brood, en onderhandelden ze langdurig met elkaar om uit te wisselen wat zij nodig hadden. Op belangrijke momenten in het jaar, zoals tijdens de oogst of wanneer iemands schuur grote reparaties nodig had na een storm, herinnerden de mensen zich de traditie van elkaar te helpen, zoals ze dat zelf ooit geleerd hadden. Ze wisten dat als zij op een dag een probleem hadden, anderen hen zouden helpen als wederdienst.

Op een marktdag passeerde er een vreemdeling met glimmende zwarte schoenen en een elegante witte hoed. Hij bekeek het hele proces met een sardonische glimlach. Toen hij zag hoeveel moeite een boer had om in de ren zes kippen te pakken die hij wilde ruilen voor een grote ham, kon hij niet anders dan lachen.

“Arme mensen”, zei hij, “zo primitief.”

De boerin hoorde hem en daagde de vreemdeling uit. “Denk je dat jij handiger bent met kippen?”

“Met kippen niet”, antwoordde de vreemdeling, “maar er is een veel betere manier om al die moeite te vermijden.”

“Oh ja, hoe dan?” vroeg de vrouw.

“Zie je die boom daar?” zei de vreemdeling, “Nou, ik ga daar wachten tot een van jullie mij een grote koeienhuid brengt. Laat dan elke familie bij mij komen. Ik leg hen dan de betere manier wel uit.”

En zo geschiedde. Hij nam de koeienhuid en sneed er perfecte lederen rondjes uit, en zette een gedetailleerd en fraai stempeltje op elk schijfje. Toen gaf hij aan elke familie tien schijfjes en legde uit dat elk schijfje de waarde van een kip vertegenwoordigde. “Nu kun je handeldrijven en onderhandelen met de schijfjes in plaats van met onhandelbare kippen,” legde hij uit.

Het was logisch. Iedereen was onder de indruk van de man met de glimmende schoenen en de inspirerende hoed.

“Oh, en dan nog iets”, voegde hij eraan toe, nadat elke familie zijn tien schijfjes had gekregen, “binnen een jaar kom ik terug en ga ik onder deze zelfde boom zitten. Dan wil ik dat ieder van u elf schijven terugbrengt.

Dat elfde schijfje is een bewijs van waardering voor de technologische verbetering die ik net in jullie leven mogelijk heb gemaakt.”

“Maar waar moet die elfde schijf vandaan komen?” vroeg de boer met de zes kippen.

“Dat zal je wel zien”, zei de man met een geruststellende glimlach. De bewoners nemen het ruilsysteem aan en merken hoe handig het is. Voor een tijdje werkt het erg goed. Er zitten veel voordelen aan het ruilsysteem met de schijfjes.

Slimmere en snellere methodes. En sommigen doen opeens heel erg druk.

Maar in de loop van het jaar begint het te knagen en sommigen worden wat voorzichtig met hun uitgaven. Ze denken aan de man met de elegante witte hoed en het raadsel van het elfde schijfje. Sommigen gaan harder werken. De bewoners van het eiland letten ook wat meer op elkaar. Zo vinden ze dat sommige bewoners niet hard genoeg werken. Anderen gaan juist harder werken.  Weer anderen bedenken slimmere en snellere methodes. En sommigen doen opeens heel erg druk. Anderen planten maar 1 gewas op hun land of leggen zich toe op een specifieke vaardigheid zoals meubels maken of brood bakken. Het dorp heeft kennisgemaakt met concurrentie, schaarste en de invloed van rente. En aan het einde van het jaar besluiten enkele bewoners de prijzen te verhogen om aan de betalingsverplichtingen te kunnen voldoen.

Sommigen hadden weinig geld anderen weinig tijd, maar iedereen had weinig.

Op een dag komt de man met de Hoed weer aanvaren. Hij vraagt aan iedereen de elf schijfjes in te leveren. Zeven gezinnen leveren elf schijfjes en 1 gezin zelfs twaalf maar twee gezinnen hebben slechts vijf schijfjes. Dit probleem zagen sommigen al aankomen. De ‘wanbetalers’ worden door de gemeenschap meewarig bekeken. Het eiland dreigt zich tegen hen te keren en de roddels die al rondgingen zwellen aan. Ze zijn ook veel te aardig, niet geschikt voor deze wereld. Geen realiteitszin, enz, enz…

De man met de hoed komt met een oplossing. Hij heeft dit ‘probleem’ allang voorzien en biedt de mensen met te weinig schijfjes de mogelijkheid wat van hun dieren, gewassen of andere spullen in te leveren. Ook weet hij enkele ‘slimme’ bewoners enthousiast te krijgen een bedrijfje te beginnen en werkplekken te creëren voor degene die te weinig schijfjes hadden. En hij brengt ook nieuwe schijfjes in het systeem. Die weer van elkaar verdiend en terugbetaald dienden te worden tegen rente wel te verstaan. Zodoende ontstond er een tweedeling op het eiland en ontstonden er klassen en standen… Ongeacht je klasse of stand waartoe je behoorde iedereen was druk of werkte hard en had weinig. Sommigen hadden weinig geld anderen weinig tijd, maar iedereen had weinig.

Binnen een paar jaar zag het hele dorpje er compleet anders uit en was er nog maar weinig van hun eeuwen oude traditie en cultuur over gebleven.

Vergeet niet, die elfde schijf werd nooit aangemaakt. Ten lange leste zullen een of meer van de elf families schijven verliezen om de elfde schijf te leveren voor de andere families. Dit zal zelfs gebeuren als iedereen zijn of haar zaken goed beheert.

munten
Vraag is hoe beïnvloed dit verhaal jou? Ben je onderweg naar een burnout?

Herken je elementen uit dit verhaal en merk je dat het je raakt? Dit verhaal gaat niet alleen over geld maar ook over overleven en misschien zelfs wel over onze fundamentele innerlijke natuur. Vraag is natuurlijk hoe beïnvloed het jou? Herken je het onrecht wat de man met de witte hoed de dorpelingen aandoet?

Zie je waarom het belangrijk is dat we het maatschappelijk effect van rente op schuld begrijpen? Dat het uiteindelijk roofbouw teweeg brengt? Roofbouw op de omgeving en ook op het individu…

Toen een ramp de oogst van een van de families bedreigde, werden de mensen minder gul met hun tijd om te helpen hem binnen te halen vóór de ramp toesloeg. Hoewel het veel handiger was om op marktdagen de schijven in plaats van de kippen uit te wisselen, had het nieuwe spel dus ook het neveneffect van het actief ontmoedigen van de spontane samenwerking die traditioneel in het dorp bestond. In plaats daarvan genereerde het nieuwe geldspel tot een systematische ondertoon van concurrentie tussen alle deelnemers. Met alle gevolgen van dien.

Beetje bij beetje maakte vriendschap, vertrouwen en wederkerigheid plaats voor concurrentie, strijd, wantrouwen en vijandschap.Niemand had door dat er geen eerlijke verdeling meer mogelijk was. Normaal was het niet erg als de ene keer de één iets meer had dan de ander. Je werd toch wel geholpen als er tekorten waren. Dat kon nu niet meer. Nu ontstond er angst om niet op tijd voldoende schijfjes te hebben. Verbindingen en onderlingen relaties liepen breuken op en en zonder het zelf te beseffen veranderde het systeem van elkaar helpen in wederkerigheid. Vrienden werden zelfs vijanden.

Wat in zo’n situatie te doen?

Een muur behang je ook niet met een schroevendraaier. Daar is toch echt ander gereedschap voor nodig.

Zo is het ook met menselijke en maatschappelijke behoeften in de reële economie. Daar kun je niet optimaal duurzaam in voorzien met geld dat in eerste instantie ontworpen is voor speculatieve behoeften en doeleinden. De omvang van de rendement eisende wolk speculatief geld groeit wetmatig exponentieel. Terwijl het dagelijks leven van de mensen zelf georganiseerd moet worden met de kruimeltjes die van de grote ronde geldcreatie tafel vallen. Alles hangt met subsidies aan elkaar. En ook bij deze kruimels zijn het de grote ‘slimme’ organisaties die, omdat ze aan de regels voldoen, met velerlei dure bureaucratische overhead op de geldstromen zitten.

De maatschappelijke situatie kent heel veel overeenkomsten met de periode begin vorige eeuw waarin de “Boerenleenbank” ontstond. Boeren hadden daarvoor ook geen geld om te ontwikkelen. Wellicht is dit de tijd voor een volgende evolutie. Ik kan me goed voorstellen dat een groot deel van de RABO-mensen samen met boeren “vooruit naar vroeger” willen, van RABO naar “#Boerenleenbank2puntnul”.

Als gemeenschap is het verstandig, noodzakelijk zelfs, dat de bewoners de regie over hun eigen menselijke kernwaarden weer terug nemen. Dat houdt onder andere in dat het geld waarmee die waarden georganiseerd wordt uit handen blijft van financiële markten.

Een extra betaalmiddel kan heel goed aanvullend aan en naast de speculatieve Euro bestaan.

Het verhaal isoleert de rol van rente_ het elfde schijfje_ als onderdeel van het proces van geldschepping en haar gevolgen voor de deelnemers.
Als de bank geld schept door u een hypotheek van 100.000 euro te verstrekken, schept zij slechts de hoofdsom op het moment dat zij uw rekening crediteert. Maar zij verwacht dat u in de komende twintig jaar 200.000 euro terugbrengt. Als u dat niet doet, zult u uw huis verliezen. Uw bank creëert geen interest/rente; zij stuurt u de wereld in om met ellebogenwerk tegen allen mensen te vechten om de tweede 100.000 euro terug te brengen. Omdat alle andere banken precies hetzelfde doen, vereist het systeem dat sommige deelnemers failliet gaan om u die 100.000 euro te verschaffen.

Om het eenvoudig te zeggen: als u interest/rente op uw rekening betaalt, gebruikt u de hoofdsom van iemand anders. Met andere woorden, het middel dat gebruikt wordt om de schaarste te creëren die onmisbaar is om een systeem van bankschuld goed te laten functioneren, leidt ertoe dat mensen concurreren om geld dat niet geschapen is en bestraft hen met een faillissement als zij daar niet in slagen.

Kortom, het huidige geldstelsel verplicht ons om collectief schulden aan te gaan en met anderen in de gemeenschap te concurreren, alleen maar om middelen te krijgen om onderlinge ruil te plegen. Geen wonder dat ‘het leven hard is’ en dat Darwins observatie van het ‘overleven van de sterkste’ door de Engelsen aan het einde van de 18e eeuw zo gemakkelijk als vanzelfsprekende Waarheid werd aanvaard, net zoals andere gemeenschappen, zonder vragen te stellen, de uitgangspunten van het door hen ontworpen geldstelsel zoals we dat vandaag de dag nog kennen, hebben aanvaard. Gelukkig hebben we nu voldoende bewijzen die minder wrange interpretaties van de ‘natuurlijke wereld’ ondersteunen.

WAT NU?
De drie neveneffecten van rente_ concurrentie, de noodzaak van eindeloze groei en concentratie van welvaart_ zijn verborgen machines die ons in en door het Industriële Tijdperk hebben gestuwd. Zowel het beste als het slechtste dat het Moderne Tijdperk heeft bereikt, kan daarom indirect worden toegeschreven aan deze verborgen gevolgen van interest/rente_ die ogenschijnlijk triviale eigenschap van ons officiële geldstelsel.

Nu we begrijpen dat geld door commerciële banken door middel van leningen voor commerciële doeleinden als schuld gecreëerd wordt, en eigenlijk niets anders is dan een paar getalletjes die als intermediair vraag en aanbod bij elkaar brengen zodat er handel en economie ontstaat, en dus eigenlijk een vervanger van vertrouwen is voor wederkerigheid, dan kunnen we toch veel beter zorgen dat gemeenschappen zelf toegang krijgen tot het creëren van eigen geld. Geld waarvan de spelregels wel matchen met de behoeften van deze tijd. Circulair #regiogeld dat veel goedkoper is en veel langer in de regio blijft rouleren. Nieuw #rentevrij geld wat uit handen blijft van financiële markten en speculatie en waarvan alle voordelen ten goede komen van boeren, burgers en buitenlui.