Het elfde schijfje

Er was eens, lang geleden, een dorpje in ‘Achteraf’, waar de elf families ruil gebruikten voor al hun transacties. Elke marktdag liepen mensen rond met kippen, eieren, ham en brood, en onderhandelden ze langdurige met elkaar aan om uit te wisselen wat zij nodig hadden. Op belangrijke momenten in het jaar, zoals tijdens de oogst of wanneer iemands schuur grote reparaties nodig had na een storm, herinnerden de mens zich de traditie van elkaar te helpen, zoals ze dat zelf ooit geleerd hadden. Ze wisten dat als zij op een dag een probleem hadden, anderen hen zouden helpen als wederdienst.

Op een marktdag passeerde er een vreemdeling met glimmende zwarte schoenen en een elegante witte hoed. Hij bekeek het hele proces met een sardonische glimlach. Toen hij zag hoeveel moeite een boer had om in de ren zes kippen te pakken die hij wilde ruilen voor een grote ham, kon hij niet anders dan lachen.

“Arme mensen,” zei hij, “zo primitief.”

De boerin hoorde hem en daagde de vreemdeling uit. “Denk je dat iij handiger bent met kippen?”

“Met kippen niet,”, antwoordde de vreemdeling, “maar er is een veel betere manier om al die moeite te vermijden.”

“Oh ja, hoe dan?” vroeg de vrouw.

“Zie je die boom daar?” zei de vreemdeling, “Nou, ik ga daar wachten tot een van jullie mij een grote koeienhuid brengt. Laat dan elke familie bij mij komen. Ik leg hen dan de betere manier wel uit.”

En zo geschiedde. Hij nam de koeienhuid en sneed er perfecte lederen rondjes uit, en zette een gedetailleerd en fraai stempeltje op elk schijfje. Toen gaf hij aan elke familie tien schijfjes en legde uit dat elk schijfje de waarde van een kip vertegenwoordigde. “Nu kun je handeldrijven en onderhandelen met de schijfjes in plaats van met onhandelbare kippen,” legde hij uit.

Het was logisch. ledereen was onder de indruk van de man met de glimmende schoenen en de inspirerende hoed.

“Oh, en dan nog iets,” voegde hij erraan toe, nadat elke familie zijn tien schijfjes had gekregen,

“binnen een jaar kom ik terug en ga ik onder deze zelfde boom zitten. Dan wil ik dat ieder van u elf schijven terugbrengt.

Dat elfde schijfje is een bewijs van waardering voor de technologische verbetering die ik net in jullie leven mogelijk hebgemaakt.”

“Maar waar moet die elfde schijf vandaan komen?” vroeg de boer met de zes kippen.

“Dat zal je wel zien,” zei de man met een geruststellene glimlach.

 

Ervan uitgaande dat de bevolking en de jaarlijkse productie in dat volgende jaar precies gelijk bleven, wat denkt je dat er moest gebeuren? Vergeet niet, die elfde schijf werd nooit aangemaakt. Ten lange leste zal een van de elf families tien schijven verliezen om de elfde schijf te leveren voor de tien andere. Dit zal zelfs gebeuren als iedereen zijn of haar zaken goed beheert.

Dus toen een ramp de oogst van een van de families bedreigde, werden de mensen minder gul met hun tijd om te helpen hem binnen te halen vóór de ramp toesloeg. Hoewel het veel handiger was om op marktdagen de schijvens in plaats van de kippen uit te wisselen, had het nieuwe spel dus ook het onbedoelde neveneffect van het actief ontmoedigen van de spontane samenwerking die traditioneel in het dorp bestond. In plaats daarvan genereerde het nieuwe geldspel tot een systematische ondertoon van concurrentie tussen alle deelnemers.